რა არის მონტესორის სათამაშოები?

მონტესორის სათამაშოები არის სათამაშოები, რომლებიც შთაგონებულია მონტესორის მეთოდით და ბავშვებს ამოტივირებს დამოუკიდებლად ისწავლონ ცდა-შეცდომის მეთოდით. ისინი ბავშვებს უბიძგებს ექსპერიმენტების ჩატარებისა და საკუთარი გადაწყვეტილებების პოვნისკენ. რაც მთავარია, ბავშვი თამაშის დროს აქტიურ როლს ასრულებს, ნაცვლად იმისა, რომ პასიურად უყუროს, რასაც სათამაშო თავისით აკეთებს.

ამგვარად, ბავშვები ივარჯიშებენ პრობლემის გადაჭრის უნარში, იყენებენ ფანტაზიას და ავითარებენ წვრილ მოტორიკას. უნარების განვითარება მოითხოვს მათ გამოყენებას — და სწორედ ამისკენ იწვევს ბავშვს მონტესორის სათამაშო.

მარია მონტესორი — მეთოდის დამფუძნებელი

"მონტესორი" ტერმინი მომდინარეობს მარია მონტესორისგან და მისი სახელობის სასწავლო მეთოდიდან. ის იყო ერთ-ერთი პირველი იტალიელი ქალი-ექიმი და მასწავლებელი მე-19 საუკუნის ბოლოსა და მე-20 საუკუნის პირველ ნახევარში. 1907 წელს მან გახსნა პირველი მონტესორის სკოლა რომში, მოწყალ ბავშვებისთვის.

სწორედ იქ დახვეწა მან თავისი სასწავლო მეთოდი — დააკვირდა, როგორ სწავლობენ მოსწავლეები გარემოდან, თანატოლებიდან და საბოლოოდ საკუთარი თავიდან. მან აღმოაჩინა, რომ ბავშვებს სჭირდებათ მხოლოდ მიმართულება და არა მუდმივი ზედამხედველობა. დამოუკიდებლობა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თვისებაა, რომლის განვითარებასაც პედაგოგი უნდა ცდილობდეს. თანამედროვე მონტესორის სათამაშოები იმავე პრინციპს მიჰყვება.

რით განსხვავდება მონტესორის სათამაშო ჩვეულებრივი სათამაშოსგან?

სათამაშოს არ სჭირდება "მონტესორი" ეწეროს, რომ ამ მეთოდის პრინციპებს მიჰყვებოდეს. მაღაზიაში ნებისმიერი მარტივი სამშენებლო კუბიკი შეიძლება მონტესორის სათამაშოდ ჩაითვალოს. თუმცა არსებობს რამდენიმე მახასიათებელი, რომელსაც ყურადღება უნდა მიაქციოთ:

ბატარეების, მოციმციმე შუქებისა და ავტომატური ხმების გარეშე

უპირველეს ყოვლისა, ბატარეები სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს ბავშვის ჯანმრთელობისთვის. ბავშვები ცნობისმოყვარეები არიან და ხშირად პირში იდებენ სხვადასხვა საგანს — სწორედ ასე იკვლევენ ისინი გარემო სამყაროს. პატარა ღილის ბატარეები ადვილად ჩაიყლაპება და შეიცავს ლითიუმს, რომელიც შხამიანია.

გარდა ამისა, ბატარეებით მომუშავე სათამაშოები ხშირად ციმციმებს და ხმაურობს. ისინი ბავშვის ყურადღებას იპყრობს, მაგრამ შეიძლება გადამეტებული სტიმულაცია გამოიწვიოს, რაც გამოიხატება შფოთვაში, გაღიზიანებასა და სტრესში. ასეთი სათამაშოები არ ტოვებს ადგილს ფანტაზიისთვის ან პრობლემის გადაჭრისთვის.

დაფუძნებულია რეალურ საგნებსა და არსებებზე

მარია მონტესორიმ 6 წლამდე ბავშვებზე დაკვირვებისას ორი რამ შენიშნა. პირველი — ისინი ვერ განასხვავებენ რეალურს და წარმოსახვითს. მეორე — 6 წლამდე ბავშვები რეალურ საგნებს ანიჭებენ უპირატესობას ფანტაზიასთან შედარებით, რადგან ისინი ხელშესახებია და უფრო გასაგები.

მნიშვნელოვანია არ აგვერიოს ფანტაზიის არარსებობა წარმოსახვის არარსებობასთან. ფანტაზია არის არარსებული სამყაროს იდეები (ფერიები, გმირები, მონსტრები). წარმოსახვა კი არის უნარი, შეიქმნას რაიმე ახალი უკვე ცნობილი საგნების საფუძველზე — მუსიკა, ნახატი, თამაში.

ერთ უნარზე კონცენტრირება

მონტესორის მეთოდი და სათამაშოები ერთ უნარზე ფოკუსირებაზეა დაფუძნებული. ბავშვის თამაშში ერთდროულად ძალიან ბევრი სათამაშო არ უნდა მონაწილეობდეს. ასევე, ერთმა სათამაשომ არ უნდა დაავალოს ბავშვს ერთდროულად მრავალი ამოცანა — ეს ხდება გაფანტულობის მიზეზი. ყურადღების კონცენტრაცია ვითარდება ერთ საქმეზე ფოკუსირებით.

დამოუკიდებელ თამაშს უწყობს ხელს

მონტესორის მეთოდი დამოუკიდებელი თამაშის სამ ასპექტს მოიცავს:

• არჩევანის თავისუფლება — ბავშვმა თავად უნდა გადაწყვიტოს, რითი ითამაშოს და რა ისწავლოს. საკუთარი ინტერესების მიყოლა ეხმარება მათ პოტენციალის სრულად განვითარებაში.
• დამოუკიდებლად შესრულება — ყოველი გამოწვევა (მაგალითად, თავსატეხი) ბავშვს მარტომ უნდა შეეძლოს გადაჭრა, დახმარების გარეშე. თუმცა სათამაשო საკმარისად რთული უნდა იყოს, რომ ინტერესი შეინარჩუნოს.
• დამოუკიდებელი ბავშვი — მონტესორის თამაშის შედეგი არის ბავშვი, რომელსაც შეუძლია თავად გაიწმინდოს, ფეხსაცმელი შეიკრას, საკუთარი სადილი მოამზადოს.

ღია დასასრულის სათამაშოები

ამ ტიპის სათამაშოებს არ აქვთ განსაზღვრული მიზანი — მათი "დასრულება" შეუძლებელია. იდეა მდგომარეობს იმაში, რომ ბავშვმა თავად შექმნას საკუთარი სათამაშო სცენარები. სწორედ ასე ვუვითარებთ ბავშვებში შემოქმედებითობას.

თუმცა, არსებობს დახურული ტიპის სათამაშოებიც, რომლებიც მონტესორის ფილოსოფიის მნიშვნელოვანი ნაწილია — მაგალითად, თავსატეხები. მათ აქვთ კონკრეტული მიზანი, რომლის მიღწევაც ბავშვს ვალდებულების გრძნობასა და საბოლოოდ მიღწევის სიამაყეს უნვითარებს.

მონტესორის სათამაშოები ყოველთვის ხისგანაა?

არა. პოპულარული მასალებია ასევე ქსოვილი, თეთრეული, კერამიკა და ლითონი. მარია მონტესორის იდეა იყო ბავშვებისთვის ყოველდღიურ საგნებში გამოყენებული მასალების გაცნობა. მასალების მრავალფეროვნება შესანიშნავი გზაა სხვადასხვა ტექსტურებისა და სიმძიმეების შესასწავლად.

თუმცა ყველაზე გავრცელებული მასალა მაინც ხეა — უსაფრთხო, ბუნებრივი და ეკოლოგიურად სუფთა. ხის სათამაშოები არ არის გადამეტებით ნათელი ან ხმაურიანი და წლობით ძლებს — შეიძლება მომავალ თაობებზეც გადაეცეს.

ნიშნავს თუ არა მონტესორი პლასტმასის გარეშე?

არა. გახსოვდეთ, რომ მარია მონტესორი მუშაობდა პერიოდში, როდესაც პლასტმასის სათამაშოები ჯერ კიდევ არ იყო გავრცელებული. ბუნებრივი მასალებისგან დამზადებული სათამაშოები მეტ სარგებელს მოაქვს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ პლასტმასის სათამაშოები ცუდია. თუ პლასტმასის სათამაშოს ზემოთ ჩამოთვლილი ყველა მახასიათებელი გააჩნია, ის სრულყოფილია.

მონტესორის სათამაშოები საუკეთესო არჩევანია თანამედროვე სამყაროში, სადაც ყველაფერი ერთი დაჭერით ხდება ხელმისაწვდომი. სწორედ ამიტომ მონტესორის სათამაშოები ბავშვებს ფიქრსა და ადაპტაციას ასწავლის — სასიამოვნოდ და სტრესის გარეშე.

შეკითხვების შემთხვევაში მოგვწერეთ: 📧 info@piccoli.ge